Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę
idź wyprostowany wśród tych co na kolanach
wśród odwróconych plecami i obalonych w proch
ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo
(…) nikt ciÄ™ nie pocieszy
czuwaj - kiedy światło na górach daje znak - wstań i idź
dopóki krew obraca w piersi twoją ciemną gwiazdę
powtarzaj stare zaklęcia ludzkości bajki i legendy
bo tak zdobędziesz dobro którego nie zdobędziesz
powtarzaj wielkie słowa powtarzaj je z uporem
jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku
a nagrodzą cię za to tym co mają pod ręką
chłostą śmiechu zabójstwem na śmietniku
(…)

Zbigniew Herbert, Przesłanie Pana Cogito

Dzień Piąty. Scena Główna.
Martwa sÅ‚abość, czyli „Kupiec Wenecki” Bremer Shakespeare Company.
Katarzyna Wysocka

Więcej recenzji i materiałów o Festiwalu Szekspirowskim:Serwis Festiwalu Szekspirowskiego

Nora Somanini, reżyserka spektaklu, pokazaÅ‚a nam sztukÄ™ mrocznÄ…, „zalanÄ…” symbolami, gdzie bohaterami sÄ… współczeÅ›ni ludzie owÅ‚adniÄ™ci potrzebÄ… spektakularnego sukcesu, ulegajÄ…cy naÅ‚ogom, podporzÄ…dkowani, wykorzystywani i przeÅ›ladowani. Antonio, Shylock, Porcja, Jessica i Bassiano żyjÄ… wÅ‚asnymi lekami i traumami przeszÅ‚oÅ›ci. Nie ma tu miejsca na radość, Å›wiat drwi sobie z ludzi, nawet z miÅ‚oÅ›ci, wyrywanej czasowi, szarpanej i niespeÅ‚nionej. W tym Å›wiecie nie ma autorytetów i wartoÅ›ci, ludzie sÄ… zbyt sÅ‚abi i pokaleczeni, by stworzyć coÅ› trwaÅ‚ego. Antonio umiera na zawaÅ‚ serca, Shylock zostaje wyÅ›miany publicznie podczas telewizyjnego show, Jessica nie uwalnia siÄ™ od dramatu wykorzystywania seksualnego przez ojca, wpada wraz z mężem Lorenzo w nałóg narkotykowy, Porcja tylko przez kilka chwil czuje siÄ™ szczęśliwa.

Widz od samego poczÄ…tku doÅ›wiadcza teatralizacji zdarzeÅ„. WitajÄ… go w progu rozdajÄ…cy program aktorzy w lekarskich kitlach, z maskami na twarzy (program napisany w jÄ™zyku niemieckim, gadatliwi aktorzy rozmawiajÄ… z widzami po angielsku). W tle sÅ‚ychać dźwiÄ™ki bijÄ…cego serca / jak siÄ™ później okazuje Antonio ma na sobie diody imitujÄ…ce czujniki EKG/. Przedstawienie rozgrywa siÄ™ miÄ™dzy innymi w firmie Antonia, jego domu, saunie, klubie z ochroniarzem, pokoju Porcji, w studio telewizyjnym. LÄ™ki postaci wizualizowano projekcjami na rzutniku i scenicznymi zamkniÄ™ciami, do których wykorzystywano rozkÅ‚adany, foliowy parawan. Wzmacniano przekaz przez ubiór – np. gumowe, przezroczyste pÅ‚aszcze z numerami na plecach, nasuwajÄ…ce skojarzenia z modÄ… faszystowskÄ…; Jessica miaÅ‚a na sobie sukienkÄ™, którÄ… w pewnym momencie naciÄ…gnęła na caÅ‚e ciaÅ‚o, byleby tylko schować siÄ™ przed wÅ‚asnym strachem; Antonio – bankrut stoi bosy, w rozciÄ…gniÄ™tych koszulce i kalesonach; Lorenzo – ćpun przypomina Elvisa Presleya.

Bremer Shakespeare Company pokazało cztery studia przypadków: Antonia, Shylocka, Porcji i Jessiki. Troje pierwszych to twory naszych czasów, Jessica jest symbolem niezawinionego cierpienia, ofiarą przemocy seksualnej ze strony własnego ojca. Niemo szuka pomocy u ludzi, raz mając na brzuchu wypisane: Niech ktoś mi pomoże!, innym razem próbując wydostać się w zwolnionym tempie z foliowej klatki. Jessica Petry-Janiny Schulz to słaba istotka, która szukając ciepła u boku kochanka, bawi się i ćpa za pieniądze wykradzione ojcu. Postać przejmująca, zagrana przeciętnie.

Tim Lee - Antonio to biznesmen-gej, który zbija majÄ…tek, bo ma nosa do zarabiania pieniÄ™dzy. UmowÄ™ z Shylockiem przypieczÄ™towuje w saunie, popijajÄ…c… wodÄ™ mineralnÄ…. Å»yje szybko, na peÅ‚nych obrotach, kiedy jest sam, ogarniajÄ… go lÄ™ki zilustrowane topieniem siÄ™ w wodzie. Jako bankrut jest żaÅ‚osny, bardzo przestraszony, ogarnia go niemoc, nie m siÅ‚ podjąć już żadnego ryzyka, poddaje siÄ™ okrucieÅ„stwu Å»yda. Ostatecznie umiera – serce odmówiÅ‚o posÅ‚uszeÅ„stwa (a może nigdy nie byÅ‚o zdrowe?) Rola precyzyjnie opowiedziana, zagrana przekonywujÄ…co.

Shylock, okrutny Żyd (dla ucha polskiego odbiorcy wykrzykiwane ze sceniczną pogardą: Jude, Jude, brzmią prawie traumatycznie), twardy przeciwnik finansowy zostaje krańcowo pozbawiony przyzwoitości podczas telewizyjnego show, gdzie skonfrontowano go z córką i Antonio. W trakcie trwania nagrania wszystko zmierza do przegranej chrześcijańskiego Antonio-Shylock w lateksowych rękawiczkach przygotowuje się do zabiegu wycięcia serca, jest pewny swego, pyszałkowaty, z fryzurą okrutnego prześladowcy; jednak wypadki nagle zmieniają bieg. Okazuje się, że prowadząca trzymała tylko widzów w niepewności; jak to bywa w telewizji show był ustawiony, w rękawie trzymano przesądzający argument. Antonio podnosi ręce w geście zwycięstwa. Shylock odchodzi w zapomnienie i nie otrzymuje obiecanej wygranej. Peter Luchinger grał całym sobą, zmieniał swoje oblicza w sposób przemyślany i przekonywujący. Dawało się odczuć, że spinał zespół.

Ciekawie zagraÅ‚a Beate Weidenhammer, sceniczna Porcja. NieodÅ‚Ä…cznym jej atrybutem byÅ‚a skrzynia, na której odbywaÅ‚y siÄ™ losowania umownych szkatuÅ‚ek (metalowych obrÄ™czy), którÄ… podnosiÅ‚a i targaÅ‚a jak kulÄ™ u nogi. To byÅ‚a jej spuÅ›cizna po ojcu, który nakazaÅ‚ wybrać męża wyÅ‚Ä…cznie drogÄ… losowania. Porcja, chcÄ…c jednak czekać na tego wÅ‚aÅ›ciwego - Bassiano, odstrzeliwaÅ‚a z dubeltówki miernych kandydatów (jeden z nich, amerykaÅ„ski marines, szwargotaÅ‚ z akcentem prawie teksaÅ„skim), odcinajÄ…c im skalpy i raczÄ…c siÄ™ w wolnych chwilach…oscypkiem. Jak widać, mnóstwo znaczeÅ„ i odnoÅ›ników. Prosta scenografia, nieskomplikowany przekaz filmowy. Zadano sobie wiele trudu, by pokazać uwikÅ‚ania dzisiejszego czÅ‚owieka, zaplÄ…tanego w sieć uzależnieÅ„, strachu egzystencjalnego, chorych ukÅ‚adów, rodzinnych dramatów. DokÅ‚adnie opowiedziano kilka historii. Spektakl może siÄ™ podobać, jednak nie wlewa w odbiorcÄ™ optymizmu. To ciekawy pomysÅ‚ na skupienie uwagi współczesnego widza. Åšwiat oszalaÅ‚, mówiÅ‚y postacie z Szekspira.

Bremer Shakespeare Company,Kupiec wenecki (Der Kaufmann von Venedig). Przekład: Maik Hamburger, Reżyseria: Nora Somaini. Obsada: Tobias Dürr, Tim D. Lee, Peter Lüchinger, Petra-Janina Schultz, Markus Seuß, Beate Weidenhammer. 5 sierpnia 2009, Teatr Wybrzeże Malarnia.

Więcej o teatrze, operze, muzyce poważnej i filmie

Udostępnij